Santana in de Warmonderhofboomgaard.
In 1997 kozen wij als één van de eerste fruittelers voor het ras Santana. Met
onze 1 ha waren we gelijk de grootste van de wereld. Daarmee namen we een
risico. Een nieuw ras is immers onbekend bij de consument en heeft dus nog geen
afzetverleden. Daarnaast was er weinig ervaring in zowel het bewaren als het
telen van dit ras. De start was ook niet gemakkelijk. Sterker nog: de Santana
zou alweer bijna uit het assortiment verdwenen zijn door mensen op het afzet
gebied die zelf niet in het ras geloofden.
Inmiddels is de Santana in de biologische kanalen echt door gebroken. Niet
alleen bij de telers door zijn goede manier van telen maar ook door de
consument. In onze winkel en op de markt is het aandeel Santana 50 %....... In
de winter van 2004 hebben wij de knoop door gehakt en nog meer Santana
aangeplant. Er staat inmiddels 8 ha Santana in de Warmonderhofboomgaard. Ook in
Engeland, Duitsland, Zweden en Denemarken zijn de eerste bomen de grond in
gegaan. Santana: Schurft resistent, nieuw, mooi rood en veel belovend. Een
kruising tussen Elstar en Prima. De smaak is net zo goed als een Elstar. Iets
zuurder richting een goede Granny Smith. Bewaring en uitstalleven ook, maar wel
rood.
Het leuke aan Santana is ook nog dat de Roze appelluis, de ergste luis voor ons
als fruitteler, niet van de Santana houdt. Ook de Muizen houden niet van de
Santana zelfs al zit daar een onderstam en tussenstam tussen van een ander ras!
Verslag van het onderzoek in Groningen door Rien vd Maas,
onderzoeker Wageningen Universiteit
Positieve ervaringen met Santana in onderzoek naar appelallergie
Circa twee procent van de bevolking van Noord- en Midden-Europa heeft last van
appelallergie.
Deze allergie uit zich in relatief milde klachten in vooral mond- en keelholte.
De klachten worden als hinderlijk beschouwd en zijn voor velen aanleiding om
geen verse appels meer te eten. Santana kan als hypo-allergene (verminderd
allergene) appel voor veel van de mensen met klachten een uitkomst zijn.
Het is niet zo dat de allergische reacties na het eten van Santana bij alle
mensen met appelallergie weg blijven. Uit onderzoek van het Universitair Medisch
Centrum Groningen onder 15 mensen met appelallergie bleek dat dit bij de helft
van hen het geval is. Bij nog eens een kwart van de mensen zijn de reacties
zodanig beperkt dat zij toch Santana willen gaan eten. Bij het resterende kwart
is de allergische reactie nog zodanig dat Santana voor hen geen oplossing is. De
onderzoekers denken dat de Santana door veel mensen met appelallergie goed zal
worden verdragen, mits zij in het verleden niet ernstig op appel hebben
gereageerd..
Meer voordelen
Naast het voordeel voor mensen met een appelallergie heeft Santana meer
voordelen: het ras is schurftresistent is en minder vatbaar voor
vruchtboomkanker en roze appelluis. We
Door de hypoallergene eigenschappen en door de mogelijkheden voor
milieuvriendelijke teelt van Santana boeken we dubbele winst. http://www.syscope.nl/upload/project_alinea_2206.doc.
Een zelfde soort onderzoek in 2005 laat het zelfde zien:
Onderzoekers van Wageningen Universiteit en Research (WUR) en het Universitair
Medisch Centrum Utrecht (UMCU) verrichten onderzoek om te weten om welke stoffen
het gaat zodat het eventueel mogelijk is om een appel te kweken die voor mensen
met een appelallergie wel eetbaar is.
Inmiddels zijn in het UMCU veertig verschillende appelrassen getest op een
vijftiental patiënten. Niet iedereen vertoonde dezelfde reactie. Positief is wel
dat één specifieke appel bij veel patiënten weinig reactie geeft in de priktest.
Het gaat daarbij om de Santana. Wel is belangrijk om dit nog bij een grotere
groep patiënten te onderzoeken voordat keihard gesteld kan worden dat Santana
zonder problemen door patiënten met een appelallergie gegeten kan worden.
Navraag door mij bij de onderzoeker-arts Suzanne Bolhaar leert dat er ook
gekeken is naar een mogelijk verband tussen bioappels en allergie. Het blijkt
dat biologische en gangbare appels dezelfde reacties geven. De positieve
resultaten met Santana zijn dus niet terug te herleiden tot het feit dat Santana
veelal een biologisch appel is. Wel wist ze te melden dat Topaz ook gunstig
scoorde in de allergietest (maar minder dan Santana)
Voor degenen die meer willen weten over allergie (in het algemeen) heeft de WUR
een nieuwe website gelanceerd:
http://allergie.wur.nl
Santana
(Door Gerjan Brouwer / DLV advies)
Santana is een friszure herfstappel voor verkoop in de herfst en de winter.
Direct na de pluk eind augustus zijn de appels nog te zuur voor directe verkoop.
Hij wordt dan verkocht onder de naam “Zure Sanne”. Dit om ter komen dat er te
vroeg te zure Santana op de markt kunnen gaan komen. De echte Granny liefhebbers
vinden hem heerlijk
Kwalitatief kan Santana zich meten met Elstar. Santana heeft echter als groot
voordeel dat de productie vaak hoger is dan die van Elstar en dat Santana niet
gevoelig is voor beurtjaren. Santana is niet alleen resistent tegen schurft,
maar wordt ook weinig aangetast door rose appelluis. Het pluktijdstip en de
bewaarcondities voor Santana komen zeer kritisch.
Het ras Santana vormt nu samen met Colina en Topaz het assortiment biologische
appels. In 1998 zijn de eerste bomen geplant. Er staat nu zo’n 15 ha biologische
Santana. In de afgelopen zeven jaar zijn een aantal (knel) punten naar voren
gekomen bij de teelt en vooral bij de bewaring van Santana. In de beginjaren
kwamen na bewaring veel appels uit de koeling met vruchtvleesbruin en soft scald.
Door onderzoek en praktijkproeven zijn deze problemen opgelost. Op de
biologische bedrijven is ook gekeken naar de draagkracht van Santana: welke
produkties kunnen de bomen aan zonder verlies aan kwaliteit en met behoud van de
productie in de volgende jaren? In de Biofruitteelt studiegroep resistente
rassen is de laatste jaren veel aandacht besteed aan pluktijdstip en bewaring.
Voor Santana is een zetmeelkaart beschikbaar via het project Biofruitteelt.
Wil Sturkenboom
Biologisch fruitteler Wil Sturkenboom van de Warmonderhofboomgaard ziet veel in
het ras Santana. ‘Santana is een ras dat goed past op de biologisch-dynamische
land & tuinbouwschool De Warmonderhof. Leerlingen leren werken in de fruitteelt
en Santana is een makkelijke boom en minder vatbaar voor allerlei ziekten en
plagen. De appels zien er mooi uit, zijn uniform en glad en hebben een goede
bewaarbaarheid. Bovendien is het een boom die er ontzettend gezond uitziet, de
bladstand is fantastisch. Hij lacht je tegemoet’.
Boomvorm en groeiwijze
De groei van Santana is stug en sterk. Op de boomkwekerij blijkt Santana zowel
bij de biologische als bij de gangbare opkweek een hele lastige vertakker te
zijn. de veren staan vrij vlak ingeplant. De vertakking en bekleding zijn minder
dan Elstar. Er ontstaan snel lange, matig beklede takken en een brede, open
boom. Het is belangrijk dat het plantmateriaal minstens vijf fatsoenlijke veren
heeft op de goede plek. Vergeleken met Elstar vormt de boom minder scheuten, de
scheuten zijn wel langer. De kopgroei is wat minder dan bij Elstar. Toch kan de
kop te hard groeien, de behandeling van de kop is vergelijkbaar met Elstar. Na
het planten lange veren uitbuigen voor een betere bekleding óf inknippen. Het
uitbuigen van takken moet tijdig gebeuren. Het hout is vrij breekbaar. De
bladval in de herfst is laat.
Het plantsysteem en de onderstamkeuze hangen af van het bedrijf en de
groeikracht. Santana leent zich minder goed voor een intensief plantsysteem
vanwege de sterke groei. Op een groeikrachtig perceel moet worden gekozen voor
een zwakkere onderstam, zoals M9/Fl 56, hoge veredeling en ondiep planten. Op
het sterk groeiende biologische perceel van PPO kwam deze combinatie als beste
naar voren (onderstam M9/Fl56, veredeling op 30 cm en geplant met de veredeling
30 cm boven de grond). Hiermee werden de hoogste en meest continue producties
gehaald. De appels hadden meer blos dan de andere combinaties (41% vs 30%). Het
vruchtgewicht was met 166 gram wat lager dan andere combinaties. De
sterkgroeiende combinatie was na enkele jaren al niet meer in het gareel te
houden. De groei was te groot en de producties bleven te laag. Groeiremmende
maatregelen zoals wortelsnoei worden dan noodzakelijk.
Bloei, produktie en pluk
Op biologische bedrijven blijkt dat Santana vaak met minder bloei tot volle
dracht komt dan Elstar. 50% Gemengde knoppen van het totaal aantal knoppen is
voldoende voor Santana, terwijl voor biologische Elstar eerder 70% gewenst is.
Santana draagt vooral op 2-jarig en 3-jarig hout. Hierop moet de dunning worden
aangepast. Ook bij de snoei in de winter hierop letten. Uit het
draagkrachtonderzoek bij Santana (zie kader) blijkt dat het ras niet
beurtjaargevoelig is. Santana kent een goede natuurlijke rui. Nadunnen in juli
kan noodzakelijk zijn voor de kwaliteit. De bloemknoppen zijn erg gevoelig voor
nachtvorst. Zodra de temperatuur onder nul zakt moet worden beregend.
Santana is een grootvruchtig ras, er is eerder een probleem met te grote dan met
te kleine vruchten. De producties zijn goed en constant. Op de biologische
bedrijven wordt een gemiddelde gehaald van 30-40 ton/ha verkoopbaar product.
Grafiek: Productie in kg/boom op de verschillende percelen in de
draagkrachtproeven 2003
[tabel]
Produktie biologisch perceel Santana PPO
Productie Santana ton/ha percentage klasse I Vruchtgewicht (g)
1999 (1e groeijaar) 0
2000 9 220
2001 38 88% 189
2002 40 75% 178
2003 44 66%
2004
2005
Ziekten en plagen
Santana is (zeer) vatbaar voor meeldauw. Alle voorzorgsmaatregelen moeten worden
genomen om meeldauw te voorkomen. Dit betekent: regelmatig een bestrijding
uitvoeren met zwavel, meeldauwscheuten uitbreken en afvoeren. Santana is weinig
gevoelig voor vruchtboomkanker en de ervaring van PPO in het biologisch perceel
met Santana en Topaz is dat Santana kankerwonden nadat ze zijn weggesneden beter
overgroeit dan Topaz.
[kader]
Draagkracht
In 2002 en 2003 is door de Biofruitteelt studiegroep resistente rassen in
samenwerking met het LBI op praktijkpercelen onderzoek verricht naar de
draagkracht van Santana. De vraag was: hoeveel appels kan een boom hebben zonder
in te boeten aan grootte en kwaliteit van de appels en met behoud van de
produktie in de volgende jaren? Speelt beurtjaar een rol?
Conclusies:
• Het ras Santana kan, ook onder biologische omstandigheden, hoge producties
aan. Voorwaarde is een vitale boom door een goede verzorging.
• Groeibeheersing is nauwelijks te sturen door een hogere dracht. Andere
maatregelen zijn noodzakelijk.
• De optimale dracht is voor elk bedrijf verschillend en hangt af van de
groeiomstandigheden, de grootte van de boom, het aantal bomen per ha maar vooral
de verzorging.
• Bij te hoge dracht kunnen beperkend worden: smaak (2002), vruchtgrootte,
bladstand, groeikracht.
• Bij te lage dracht worden vruchten te groot en de groei te sterk.
• De boom laat zien wanneer de dracht te groot is, de boom heeft minder
groeikracht en de bladstand verslechterd. Dunning is noodzakelijk.
• De hoogste dracht gaf de hoogste bruto productie. Een 6-jarige aanplant met
bruto 59 ton/ha. Het optimum lag in 2003 hoger dan in 2002.
• Er is invloed van de dracht op de verhouding suiker/zuur. De vruchten zijn
naar verhouding minder zuur bij een hogere dracht. Voor dit vrij zure ras en
weinig beurtjaargevoelige ras kan dus een relatief hoge productie worden
nagestreefd als de vruchtkwaliteit goed in de gaten wordt gehouden.
[kader]
Miniketen onderzoek Santana
Op het PPO is in 2002 een miniketen met gangbaar geteelde Santana appels opgezet
in 2 groentespeciaalzaken. Tot 27 februari zijn Santana appels van goede
kwaliteit geleverd. Op 6 maart is gestopt vanwege een te lage hardheid van de
appels (5,2 kg/cm). Er was geen significant verschil in waarderingscijfer tussen
Santana, Elstar en Jonagold.
Percentage van de proevers dat een ras als beste waarderen.
Locatie Santana Elstar Jonagold
Veenendaal 39% 29% 32%
Wijchen 23% 35% 42%
Gemiddeld 30% 32% 38%
[kader]
Eigenschappen Santana
Herkomst: CPRO Wageningen
Kruisingsouders: Elstar x Priscilla
Groei: sterk, vormt lange matig beklede takken, vlakke takstand; op zeer
groeikrachtige gronden zwakkere onderstam.
Bloei en bestuiving: vroeg tot middentijds, iets eerder of gelijk met Golden
Delicious. Bloemen gevoelig voor nachtvorst. Goed stuifmeel, enigszins
zelfverdraagzaam, kruisbestuiving gewenst. Goede bestuivers zijn de
siermalussoort Malus Evereste, verder Topaz en Discovery
Productiviteit: tamelijk vroeg, regelmatig en goed. Vergt nauwelijks dunwerk,
niet gevoelig voor beurtjaren.
Pluktijd: eind augustus, eerste pluk minimaal 30% blos, Streifwaarde van
0,2-0,3, zetmeel lager dan 3,5, hardheid minimaal 6,5 kg/cm, tweede en derde
pluk volgen binnen een week. Het juiste pluktijdstip is van groot belang voor
een goede bewaarbaarheid.
Uiterlijk: grote, regelmatig gevormde vruchten, iets gestreepte helder- tot
donkerrode blos op groengele ondergrond. Rijpe vruchten na bewaring matig vette
schil. Het percentage blos en het type is vergelijkbaar met Red Elstar. Santana
kleurt vroeger dan (Red) Elstar.
Kwaliteit: bij pluk een vrij zure appel, die na minimaal een maand bewaring een
goede eetkwaliteit heeft. Een vrij harde, sappige en knapperige appel met een
friszure smaak en goed aroma.
Bewaarbaarheid: Santana is onder goede ULO omstandigheden bewaarbaar tot
februari. Gering verlies in hardheid en goed uitstalleven. Gevoelig voor
koolzuur (bij >3%).
Ziekten en beschadigingen: Vf-schurftresistent, nogal vatbaar voor meeldauw met
vruchtverruwing, weinig vatbaar voor kanker. Niet gevoelig voor rose appelluis.
Na aanpassing van de schurftpopulatie in onbespoten percelen bleek Santana zeer
gevoelig voor schurft. Resistentie management is van groot belang.
Bijzonderheden: door meeldauw kans op netvormige verruwing.